Ga e sa komakoma kwa Kumakwane

Source : Kutlwano

Author : Ndingililo Gaoswediwe

Location : GABORONE

Event : Polelo ka motse

Polelo: Ndingililo Gaoswediwe

Dinepe: Tshoganetso Mokowe

E re ntswa monongwaga dipula di nele morago ga paka e e tlwaelesegileng, kwa Kumakwane go supa fa go kile ga nna le mekomakomane ya pula ka ditlhare le bojang di ntse ditala. Fa e ne e le maloba jale, go ka bo utlwala go tserema ga senyetse se itepatepantse le letsatsi le le suthugileng mo marung ka marang a a bogale jo bo gaisang le yone tshaka ya ga Shaka Zulu tota.

Motse o wa Kumakwane o ikadile kwa Bophirima jwa toropo kgolo Gaborone, dikhilomethara di ka nna masome mabedi le botlhano.  Ba le bantsi ba o itse sentle ka o tumisitswe ke lobelo lwa dikoloi  lwa mantshwabisi lo lo ratiwang bobe. Mme mo nakong eno, go rile tuu! Go bonala motho fale le fale.

Naname e e tlhatlogileng monyo ya Kwena, Kgosi Chomie Seboni a bo a tsweletse ka tiro tsa gagwe tsa letsatsi mo ofising fa setlhopha sa Kutlwano se kokota fa mojakong wa gagwe. A re amogela ka tsoo pedi go ka re lotlegela ka ditso tsa motse o, yo a tlhalosang fa o teilwe ina Kumakwane ka go ne go nna go le mesarasarane. Owaii! Mo nakong eno go setse lone leina fela ka jaana paka di fetogile pula di le boutsana.

Ke ka moo erile Kgosi Seboni a bona ekete morafe o tla a nyelela ke lenyora a bitsa mophato wa borre a o lebisa kgang gore tsela pedi go tsewe efe ka pula e ikganeletse mo marung. Ba dumalana ka mogopolo o le mongwe gore dibeela e ka tswa e le tsone di jesetsang banni mo kgobedung, ntateng ya dikereke tse di fetotseng molapo wa Kolobeng lefelo la kalafelo.

Morago ga go tshuba dibeela tse go setswe ditaelo tsa ngaka tsa setso morago, pula ya sarasara. Se se supa fa morafhe wa motse o o santse o tshegeditse tumelo ya Setswana ntswa dilo ka bontsi di nyeletse jaaka tiriso ya sekhonkhwane.

Kgosi Seboni o re tseela kwa ntle gaufi le terata ya kgotla go ka re supegetsa sekhonkwane- tshipi e e neng e itewa ka hamole go phutha morafe e e dingwaga di fetang masome matlhano.

“Se itewa ka hamole, ka 1972 ha ke le 11 years re ne re se itaya e le sone se bitsang batho go sena bo mokhanselara o a laletsa. Fa motho a utswile se ne se betswa mme ka bofefo morafe o phuthaganele kwa kgotleng go lala o disitse legodu le,” o tlatsa ka gore se ne se itewa ke banna ba lekgotla.

Go ya ka ditso tse a di utlwileng ka bagolo ba gagwe, Kgosi Seboni a re motse o o tlholegile ka ngwaga tsa bo 1800 ke wa Bakwena. “Dikgotla tse di kwa Molepolole di teng tsotlhe mo Kumakwane. Batho ba ba senang kgotla kwa Molepolole ke ba kgotla ya Masetedi ka bone ba tlholegile go tswa kwa Kurumane le ntswa e setse e le Bakwena ka le ngwao ba setse tsa Sekwena morago,” a tlhalosa.

Fela jaaka metse e mentsi mo Botswana, Kumakwane e simologile e le meraka le masimo. Kgosi o tlhalosa gore monnamogolo Kgabo ebong rraagwe Seboni e ne e le moruti kwa Kolobeng ka nako ya fa David Livingstone a tla a simolodisa kereke ya Lontone monogae.

Kgabo o ne a nna le moraka le masimo mme ya bo e le gone jaaka motse o gola. Ka ngwaga wa 1934 go ne ga bewa kgosi ya ntlha ya Kumakwane ebong Kenalekgosi Sebele yo o neng a busa go fitlhela ka ngwaga wa 1951. Morago setilo sa bogosi sa tsewa ke Seboni Kgabotelele go fitlha ka ngwaga wa 1974 fa a tla a se tlogelela Opelo Seboni Kgabo yo le ene a neng are ka 2012 a sutela Chomie Seboni.

Kumakwane o amangwa le ditso tsa dingwaga tsa ga Livingstone Lontone e na le tempele e kgologolo mo lefelong le. Kgosi Seboni o tlhalosa fa saka la badimo e le nngwe ya tsa ditso tsa motse o.

Ntle ga ditso, motse o o tlhabologile ka motlakase o teng, metsi a a phepa, tsa booki, thuto fa mananeo a puso a go tokafatsa matshelo a Batswana le one a tsweletse.//////